İlber Ortaylı ömrünü yitirdi: ‘Bir kültür elçisiydi’

Uzun bir mühlet Topkapı Sarayı’nın müdürlüğünü yapan usta tarihçi İlber Ortaylı tedavi gördüğü hastanede ömrünü yitirdi. Ortaylı, tarihçi kimliğinin yanı sıra kültürürel varlıklara ait bilgisi ve tarih yapıtlarıyla geniş kitlelere hitap etti. Ayasofya ile ilgili gazetemize yaptığı son açıklaması ise ülke gündemine oturmuştu.

Son açıklamaları bizde çıkan Ortaylı Ayasofya ile ilgili şunları söylemişti: “Ayasofya’ya hiç kimse girmemeli. 1500 yıllık bu tarihi yapı bu gidişle çökecek. Neden mi? Altı boş, dehlizler var ve önemli bir onarım gerekiyor. Tahminen yalnızca bu haliyle uzmanlar girebilir, muayyen günlerde din adamları girebilir ya da kıymetli şahıslarla namaz kılınır. Bu türlü giderse ve bina önemli bir hasar alırsa hatta taban çökerse ülkemiz önemli bir mesuliyet altında kalabilir. Senede 2 milyon kişi ziyaret ediyor. 16. asırdan yani Mimar Sinan’dan bugüne statik olarak önemli bir onarım yapılmadı. Mimar Sinan takviyeleri koyarak güçlendirdi vaktinde o kadar. Müslümanı da ne Hıristiyanı da kimse kullanmamalı bu yapıyı. Namaz mı kılmak istiyorsun o vakit Sultanahmet Camisi’nde ya da Süleymaniye Camisi’nde kıl namazını. Mimar Sinan’ın ekol mescitleri dururken neden Ayasofya? Geç Roma bölümünden 1500 yıllık çok hassas bir bina burası. Evvelden yapılan restarosyonların temeli gerçek ayarda değildir, üstüne titrenecek bir yer burası.”

Bu açıklamasını gazetemizi kaynak göstermeden kullanan haber portalları ve gazeteler için ise “Meslek etiği herkese gerekli, kınıyorum” tabirlerini kullanmıştı.

Son olarak Ortaylı, Ayasofya’da süren onarım çalışmalarında tarihi yere yüksek tonajlı kamyonlar sokulmasına reaksiyon göstermiş ve gazetemize verdiği görüşte şu tabirleri kullanmıştı: “Ayasofya bunu kaldıramaz, sahiden hiç anlamıyorlar mimariden. Bırakın kamyonu, vinci, otomobil bile giremez oraya. Bunun etkisi bir süre sonra çıkacak. Yapının altı büsbütün dehlizlerle dolu. Gelen babasının malı üzere davranıyor Ayasofya’ya. Bakın tekrar söylüyorum orası çökecek ve dünya bunu Türklere mal edecek. Ne kadar ton kaldırabileceğini nereden biliyorlar, bunu yapanlar eğitimsiz! Nereden aldılar bu bilgiyi? Anthemios’a mı sordular! Keşke Mimar Sinan’a da danışsalardı.”

KENDİNE HAS…

Tarih bilgisinin yanı sıra kültürel birikimi ve kendine has hitabet biçimiyle Türkiye’de değerli bir yere sahip olan müellifin öne çıkan yapıtları ortasında “İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı”, “Osmanlı’yı Tekrar Keşfetmek”, “Tarihin İzinde” ve “Bir Ömür Nasıl Yaşanır” yer alıyor.

ORTAYLI’NIN AKABİNDE…

İlber Ortaylı’yı kaybetmenin derin hüznü içindeyiz. Ortaylı, Türk toplumsal bilim dünyasında yetişen çok değerli bir tarihçiydi.

Gerek Osmanlı tarihi gerek Ulusal Gayret ve yakın tarih üzerine yazdığı kitaplar yarınki araştırmacılar için çok kıymetli kaynaklar olarak yerini almıştır. Böylelikle İlber Ortaylı Hoca’mız sonsuza dek yaşamış olacaktır.

Sevenlerine, tüm ailesine ve Türk milletine başsağlığı diliyorum.

ALEV COŞKUN

CUMHURİYET VAKFI BAŞKANI, CUMHURİYET GAZ. İMTİYAZ SAHİBİ

***

Ender bir akıl, bilgi ve his insanını kaybettik.

Üniversitede bize Rusçayı bir anne sıcaklığıyla öğreten sevgili Şefika Ortaylı Hoca’mızı konutunda ziyaret ettiğimizde birinci kere karşılaştığım o sırada, her halde 14-15 yaşlarındaki oğlu İlber’in geleceğin büyük tarihçisi İlber Ortaylı olacağını bilemezdim. Kitaplarından “İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı” ismini taşıyanı bende hem tarih hem felsefi manada ufuk açmıştır. Demek ki vakit tarih bakımından da görece bir kavramdı. Tarih bilimi bakımından yepisyeni bir yaklaşımdı bu. Hastaneden kızı sevgili Tuna’yla birlikte beni aradığında benim Rus Edebiyatı Tarihi kitabımı okumakta olduğunu söyledi ve şöyle devam etti: “Bugün bu bahiste Rusya’da bile bu türlü içten, bu türlü rahat bir üslupla, bu etkililikte bir şey yazılabileceğini sanmam.” Tıpkı konuşmada, Tuna’yla birlikte beni Ada’da kesinlikle ziyarete geleceğini söyledi. Kısmet değilmiş ne yazık ki. Sevgili arkadaşımın birkaç cümleyle de olsa yaşamakta olduğu sıhhat meselesine rağmen sevgi ve dostlukla dolu sesini duymuş olmaya yeniden de şükrediyorum.

ATAOL BEHRAMOĞLU

ŞAİR, CUMHURİYET GAZETESİ YAZARI

‘KANDIRDIN BENİ’

Ortaylı’nın hayatını yitirmesinin akabinde eski Eskişehir Büyükşehir Belediye Başkanı Yılmaz Büyükerşen sosyal medyada bir paylaşım yaptı. Büyükerşen, “Kandırdın beni can kardeşim: Hani daha çok yolumuz vardı birlikte yürüyecek… Niçin kelamında durmadın? Ülkemizin en değerli tarihçilerinden, birikimiyle karanlığa ışık tutan kıymetli dostum, tarih üstadı Prof. Dr. İlber Ortaylı’yı kaybetmenin derin ıstırabını yaşıyoruz. Merhuma Allah’tan rahmet, ailesine ve tüm sevenlerine başsağlığı diliyorum. Yerin cennet olsun” dedi.

KİMDİR?

İlber Ortaylı, 21 Mayıs 1947’de Avusturya’nın Bregenz kentinde Kırım Tatarı bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Birinci ve orta tahsilini İstanbul Avusturya Lisesinde tamamladı. 1965 yılında Ankara Atatürk Lisesinden mezun oldu. 1970 yılında Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümü’nü bitirdi. Burada Şerif Mardin, Halil İnalcık, Mümtaz Soysal, Seha Meray, İlhan İnhisarı, Mübeccel Kıray’ın öğrencisi oldu. Ayrıyeten sınıf arkadaşları ortasında Zafer Toprak, Mehmet Ali Kılıçbay ve Ümit Arslan da vardı.

Viyana Üniversitesi’nde Slav ve Doğu Avrupa lisanları hakkında tahsil gördü. Yüksek lisans çalışmasını Chicago Üniversitesi’nde Halil İnalcık ile yaptı. “Tanzimat Sonrası Mahalli İdareler” başlıklı tezi ile Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’nde 1974 yılında doktor, “Osmanlı İmparatorluğu’nda Alman Nüfuzu” isimli çalışmasıyla 1979’da birebir fakültede doçent oldu.

1982 yılında üniversitelere uygulanan siyasi yaptırımlara reaksiyon olarak misyonundan istifa etti. Bu devirde Viyana, Berlin, Paris, Princeton, Moskova, Roma, Münih, Strazburg, Yanya, Sofya, Kiel, Cambridge, Oxford ve Tunus’ta ders, seminer ve konferanslar verdi. 1989’da Türkiye’ye dönerek profesör oldu ve 1989- 2002 yılları ortasında Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’nin yönetim tarihi anabilim kısmının başkanlığını yaptı. 2002 yılında Galatasaray Üniversitesi’ne, iki yıl sonra ise Bilkent Üniversitesi’ne konuk öğretim üyesi olarak geçti. Galatasaray Üniversitesi Hukuk Fakültesi ve MEF Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde Türk Hukuk Tarihi derslerini verdi. Galatasaray Üniversitesi senatosu üyesi ve İstanbul Medipol Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nde hukuk tarihi anabilim kısmı üyesiydi.

TOPKAPI SARAYI

2005 yılında Topkapı Sarayı Müzesi müdürü oldu. Yedi yıl bu vazifede kalan Ortaylı, 2012 yılında yaş haddinden emekli oldu ve misyonu Ayasofya Müzesi Müdürü Haluk Dursun’a devretti. Ortaylı, Memleketler arası Osmanlı Etütleri Komitesi yönetim kurulu üyesi ve Avrupa İranoloji Cemiyeti ve Avusturya-Türk Bilimler Forumu üyesidir. 2018 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı bakanlık danışmanı oldu.

Tarih Vakfı ve Afet İnan ailesinin işbirliğiyle iki yılda bir verilen Afet İnan Tarih Araştırmaları Ödülü’nün 2004 yılındaki sahipleri İlber Ortaylı’nın da içinde bulunduğu heyet tarafından belirlenmişti. 2009 yılında İzmir Kitap Fuarı’na katılmıştı. Ulusal Saraylar Daire Başkanlığının Dolmabahçe Sarayı’nda düzenlediği “Vefatının 150’nci yılında I. Abdülmecit ve dönemi” başlıklı milletlerarası sempozyumun açılış ve kapanış oturumlarına katılmıştı.

Ortaylı, ileri düzeyde Almanca, Rusça, İngilizce, Fransızca, İtalyanca, Farsça ve uygun düzeyde Latince bilmektedir. Katıldığı bir televizyon programında bilgisayar kullanmadığını, oburlarının yanlış bilgilerle biyografisini yazdığını ve bundan büyük rahatsızlık duyduğunu lisana getiren Ortaylı, orta düzeyde Sırpça, Hırvatça, Boşnakça bildiği savlarını yalanlamıştır.