6 Şubat zelzelesinde eşi ve 3 çocuğunu kaybedene manevi tazminat: Bakanlık ‘iptalini’ istedi

Kahramanmaraş merkezli 6 Şubat 2023 sarsıntılarında, Adıyaman’ın Merkez ilçesine bağlı Mimar Sinan Mahallesi Atatürk Bulvarı’nda bulunan Zümrüt Apartmanı’nın yıkılması sonucu, eşi ve üç çocuğunu kaybeden Mehmet Doğan’ın hukuk gayreti sürüyor.

Doğan, eş ve evlatlarını kaybetmesi ve meskeninin yıkılması nedeniyle Adıyaman Belediyesi, Etraf, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile Afet ve Acil Durum İdaresi Başkanlığı’nın hizmet kusuru bulunduğunu ileri sürerek 500 bin TL manevi tazminat davası açtı.

3 KURUM SUÇLAMALARI KABUL ETMEDİ

Adıyaman 3. Yönetim Mahkemesi’nde görülen davada, kamu kurumları başka farklı savunmalarını sundu. Adıyaman Belediyesi savunmasında, davanın müddetinde açılmadığını öne sürerek, “idarenin sorumlu tutulabilmesi için ziyana yol açan süreç yahut hareketin yönetim tarafından gerçekleştirilmiş olması gerektiğini” tabir etti.

Ayrıca kelam konusu zararın oluşumunda “önlenemez ve öngörülemez zorlayıcı sebep” niteliğindeki zelzelenin tesirli olduğunu öne süren belediye, bu nedenle kusurlu ya da kusursuz sorumluluklarının bulunmadığını belirterek, davanın reddini talep etti.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ise savunmasında, kendisine yüklenebilecek rastgele bir hizmet kusurunun bulunmadığını belirtti.

Bakanlık, “imar mevzuatına nazaran kentlerin planlanması, planlamada ortaya konulan unsurlar ve kullanma kararları, yapılaşma tertibi, yapıların imar açısından denetlenmesi üzere mevzularda sorumluluğunun bulunmadığını” söz ederek, davanın hukuka alışılmamış biçimde açıldığını ve bu nedenle reddedilmesi gerektiğini savundu.

AFAD da savunmasında, “zararın münhasıran sarsıntı sebebiyle ortaya çıkması ve sarsıntının yıkıcı tesirinin büyük olması durumu da göz önüne alındığında, yönetimlerinin rastgele bir süreci yahut hareketi ile gerçekleşen ziyan ortasında illiyet bağı kurulmasının yönetim hukuku unsurları ile bağdaşmadığını” öne sürdü.

Kurum, “kamu hizmetinin makûs işlemesi, geç işlemesi yahut hiç işlememesi üzere bir durumun kelam konusu olmadığını” belirterek kusurlu/kusursuz ya da kontrol sorumluluğu bulunmadığını ve davanın reddini talep etti.

BAŞVURUCUYA 460 BİN LİRA YASAL FAİZİYLE ÖDENECEK

Adıyaman 3. Yönetim Mahkemesi, müracaatçıya 460 bin lira manevi tazminat ödenmesine hükmetti.

Bilirkişi raporunda belirlenen kusur oranlarına nazaran, tazminatın 368 bin liralık kısmı, yüzde 20 kusurlu bulunan Adıyaman Belediye Başkanlığı; 55 bin 200 liralık kısmı, yüzde 3 kusur tespit edilen Etraf, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, 36 bin 800 liralık kısmı, yüzde 2 kusur atfedilen Afet ve Acil Durum İdaresi Başkanlığı tarafından, müracaat tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle davacıya ödenecek.

İdare Mahkemesi’nin münasebetinde, “ilgili düzenlemelerin, genel olarak bir alanın, imar ve istikamet planı asıllarına, bulunduğu bölgenin kaidelerine ve talimatnamelerin kararlarına muhalif niyetle kullanılamamasını, bu amaca alışılmamış yapılmamasını, yapılacak yapılara yönelik olarak da bakanlık, belediye, mal sahibi (yapıyı yapan ile yaptıran), yapının proje ve eklerini tanzim eden ile belediyeye karşı üstlenen fen adamlarına çeşitli vazife ve sorumluluklar yüklediği” hatırlatıldı.

İlgili düzenlemelerin ayrıyeten, Etraf, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile Afet ve Acil Durum İdaresi Başkanlığı’nın, maddelerin verdiği çeşitli misyon ve yetkileri nedeniyle sarsıntı hassasiyeti olan bölgeye ait ömür etraflarının oluşturulmasını kaçınılamaz formda etkileyecek dataların başında yer alan zelzele afetinden korunma konusunda hukuksal sorumluluk taşıdığını gösterdiği belirtildi.

“MÜCBİR SEBEP, SEZİLEMEYEN VE KARŞI KONULAMAYAN BİR OLAYI TABİR EDER”

Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 125. unsurunda, yönetimin kendi hareket ve süreçlerinden doğan ziyanı ödemekle yükümlü olduğunun karara bağlandığı aktarılan münasebette, şu tespitler yapıldı:

“İdarenin belirtilen bu sorumluluğu hukuk devleti olma niteliğinin doğal sonucudur. Yönetimin gerek hizmet kusuru gerekse kusursuzluk sorumluluk prensiplerine nazaran tazmin borcu ile yükümlü olabilmesi için, hukuksal sorumluluk nedenlerinin varlığı yanında tazmin borcunun kurallarının da bulunması gerekmektedir. Tazmin borcunun en önemli koşullarından birisi, idari hareket yada süreçten doğan bir zararın bulunması ve bu zararın para ile ölçülebilecek çeşitten gerçekleşmiş yahut gerçekleşeceğinin katiyetle anlaşılabilecek nitelikte olmasıdır. Buna nazaran, ziyan gören ilgilinin ziyanının varlığını ve gerçekleşmiş yahut gerçekleşeceğinin kesin olduğunu kanıtlaması durumunda, yönetimin kendi hareket ve sürecinden doğan bu ziyanı karşılaması gerekmektedir.

Ancak ortada tazmini gereken zararın bulunmaması, zararın ziyan gören kişinin yahut üçüncü kişinin aksiyonundan doğması, zararın zorlayan sebeplerden kaynaklanması, ziyanla idari faaliyet ortasında nedensellik bağının kurulamaması, yönetim hukukuna has tazmin nedenlerinin bulunmaması durumlarında yönetimin tazmin yükümlülüğünden kelam edilemez. Zorlayıcı sebep, sezilemeyen ve karşı konulamayan bir olayı söz eder. Bu sebep, ziyanı yönetime yüklenebilir olmaktan çıkaran ve ziyanla idari faaliyet ortasındaki illiyet bağını kesen dış bir etken olarak doğal, toplumsal yahut hukuksal bir olaydan kaynaklanabilir.

Sezilememezlik, karşı konulamamazlık, kusursuzluk ve gerçeklik halleri zorlayıcı sebebin ayırt edici öğelerini oluşturmaktadır. Sarsıntı neslinde yer alan bölgede, zelzele gerçeğinin bir data alınması suretiyle yerleşmelerle ilgili alanların belirlenmesi, bu alanlardaki yapılaşmaya ait kararların alınması, uygulanması ve denetlenmesiyle ilgili idari faaliyetlerin bütünündeki aksiliklerden oluşan yönetimin ‘olumsuz eyleminin’ bulunması durumunda, sarsıntının zorlayan sebep olarak kıymetlendirilerek ziyanla illiyet bağını kestiğini kabule imkan bulunmamaktadır.”

“İDARECE GERÇEKLEŞTİRİLECEK UYGULAMALARLA, DOĞABİLECEK ZİYANLARIN ORTADAN KALDIRILMASI MÜMKÜN”

Türkiye’nin, jeolojik ve topoğrafik yapısı nedeniyle büyük can ve mal kayıplarına yol açan sarsıntı felaketleriyle sık sık karşılaşan ülkelerin başında geldiğine işaret edilen münasebette, şunlar kaydedildi:

“Afetlerin önlenmesi ve ziyanların azaltılması emeliyle alınması gereken önlemleri araştırmak, bu husustaki temel gaye ve siyasetleri belirlemek, ülke içindeki bilimsel, teknik ve idari çalışmaları koordine etmek, ortak sonuçları tüzük, yönetmelik, talimat ve eğitim yoluyla uygulamaya aktarmak ve denetlemek, afet ziyanlarının azaltılması maksadıyla ulusal ve memleketler arası işbirliği, proje ve programları oluşturmak, elde edilen sonuçları uygulamaya aktarmak, afete uğramış ve uğrayabilecek bölgeler ile yapı yahut ikamet için yasaklanmış afet bölgelerini tespit ve ilan etmek, afet bölgelerinde yapılacak yapılarla ilgili kuralları, yapı tekniklerini ve projelendirme temellerini tespit etmek, zelzeleleri ve tesirlerini incelemek, elde edilen sonuçlara nazaran zelzele katalogları ve ülkenin zelzele haritalarını hazırlamak ve geliştirmek ve sarsıntılardan ötürü hasar görmüş yapıların destek ve tamir prosedürleriyle ilgili çalışmalar yapmak devletin vazife, yetki ve sorumlulukları ortasında bulunmaktadır.

Deprem olgusunun, doğal bir olay olarak ortaya çıkmasının yanında, idarece gerçekleştirilecek uygulamalarla doğabilecek ziyanların önlenmesi, hatta ortadan kaldırılması mümkündür. Öteki bir anlatımla, zelzelenin nerede, ne vakit ve hangi büyüklükte olacağı öngörülememekle birlikte, zelzelenin yaratacağı olumsuz sonuçların öngörülebilir olduğu ve oluşacak ziyanların en aza indirilmesi için evvelden tedbir alınabileceği açıktır.”

“DAVALI YÖNETİMLERİN HİZMET KUSURU BULUNMAKTADIR”

Adıyaman Belediye Başkanlığı’nın yüzde 20, Etraf, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın yüzde 3 ve AFAD’ın yüzde 2 oranında kusurlu olduğu hatırlatılan münasebette, “Deprem bölgelerindeki yapılar açısından imar planlarıyla ve sarsıntı yönetmelikleriyle yapı inşaat temellerinin belirlenmesinin kâfi olmadığı, anılan temellere uyulup uyulmadığının kontrolünün de faal bir biçimde gerçekleştirilmesi gerektiği, zelzele afeti kapsamında oluşabilecek ziyanların önlenmesi hedefiyle planlama ile kontrol yapma yükümlülüğünün eksiksiz ve tam olarak yerine getirilmemiş olması nedeniyle davalı yönetimlerin hizmet kusurunun bulunduğu anlaşıldığından bahsi geçen ve taraflara bildirim edilen uzman raporuna davalı yönetimler tarafından yapılan itirazlar yerinde görülmemiş olup, eksper raporu Mahkememizce de karara temel alınabilir nitelikte bulunmuştur” denildi.

BAKANLIK İTİRAZ ETTİ

Edinilen bilgiye nazaran, Etraf, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, depremde 3 evladını ve eşini kaybeden Doğan’a ödenmesi planlanan 55 bin 200 liralık tazminatın iptali için mevzuyu istinaf mahkemesine taşıdı.