78 yıla sığan 7 lisan, 30 bin kitap! İlber Ortaylı’nın hayatı ve mesleği…

Prof. Dr. İlber Ortaylı, bir müddettir tedavi gördüğü hastanede 78 yaşında hayata gözlerini yumdu. Prof. Dr. İlber Ortaylı, yalnızca bir tarihçi değil entelektüel birikimi ile “ayaklı kütüphane” olarak anılan bir akademisyendi. 13 Mart 2026’daki vefatı, Türk bilim dünyasında doldurulamaz bir boşluk bıraktı.

İLBER ORTAYLI KİMDİR?

İlber Ortaylı, 21 Mayıs 1947 tarihinde Avusturya’nın Bregenz kentinde Kırım Tatarı bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi.

Annesi Şefika Ortaylı, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nde Rus Lisanı ve Edebiyatı hocalığı yapan bir akademisyen, babası Kırım tarihi ve Tatarlar üzerine eserler ve makaleler çevirmiş bir uçak mühendisi olan Kemal Ortaylı’dır. Enver, Emeldar ve Nuriye isimlerinde üç kardeşi vardır.

İki yaşındayken ailesiyle Türkiye’ye göç eden Ortaylı, eğitim hayatına İstanbul Avusturya Lisesi’nde başladı ve Ankara Atatürk Lisesi’nde devam etti.

1969 yılında Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi ve Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Tarih Bölümü’nü bitirdi. Chicago Üniversitesi’nde Halil İnalcık ile yüksek lisans yaptı. 1974 yılında Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’nde “Tanzimat Sonrası Mahalli İdareler” tezi ile doktorasını tamamladı.

1989’da Türkiye’ye dönerek profesör oldu ve 1989-2002 yılları ortasında Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesinin yönetim tarihi anabilim kısmının başkanlığını yaptı.

Viyana, Cambridge, Oxford ve Roma üzere dünyanın en saygın üniversitelerinde konuk öğretim üyeliği yaptı.2005-2012 yılları ortasında Topkapı Sarayı Müzesi Başkanlığı vazifesini yürüttü.

Emekliliğinin ardından Galatasaray Üniversitesi ve Bilkent Üniversitesi bünyesinde dersler vermeye devam etti. Genç kuşaklara yalnızca tarih değil, “hayat bilgisi” de aşıladı.

Sayısız makale ve kitabın muharriri olan Ortaylı, 2001 yılında Aydın Doğan Ödülü’ne, 2017 yılında ise Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü’ne layık görüldü.

Uluslararası Osmanlı Etütleri Komitesi yönetim kurulu üyesi ve Avrupa İranoloji Cemiyeti ve Avusturya-Türk Bilimler Forumu üyeliği yaptı. 2018 yılında Kültür ve Turizm Bakanlığı danışmanı oldu.

Ortaylı, yıllar evvel yaptığı bir açıklamada devasa şahsî kütüphanesini (yaklaşık 30 bin cilt) Cumhurbaşkanlığı Millet Kütüphanesi’ne bağışlayacağını duyurmuştu.

ESERLERİ

1974: Tanzimat’tan Sonra Mahallî İdareler

1978: Türkiye’de Belediyeciliğin Evrimi (İlhan İnhisarı ile birlikte)

1979: Türkiye Yönetim Tarihi – Türkiye ve Orta Doğu Amme Yönetimi Enstitüsü (TODAİE) tarafından yayımlanan kitap; Sasaniler İranı, Bizans, İslam, İtalyan kent devletleri yönetim tarihinden sonra Anadolu Selçukluları ve Osmanlılarda devlet örgütünü ve sosyo-ekonomik sistemi ele alır. Alanında kaleme alınmış birinci yapıttır.[kaynak belirtilmeli]

1980: Osmanlı İmparatorluğu’nda Alman Nüfuzu

1981: Gelenekten Geleceğe: Gelenekten Geleceğe 2006’da Ufuk Kitapları’ndan çıkan kitap. Ortaylı’nın 3 ana bahisteki makalelerinden oluşmaktadır. Bunlar Osmanlı Mirası, Kültür Problemleri ve Edebiyat ve Tiyatro Penceresindendir. Toplam 21 makale içermektedir. Bugüne kadar 12 baskısı çıkmış ve üzerinde çeşitli düzeltmeler yapılmıştır.

1983: İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı

1985: Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Lokal İdare Geleneği

1986: İstanbul’dan Sayfalar – Hil Yayın tarafından yayımlanan kitap; muharririn İstanbul, semtleri ve hayatı hakkında gazete ve mecmualarda çıkmış akademik olmayan yazılarından ve son kısımda İstanbul’un yerleşme nizamı hakkında akademik yazısından oluşmaktadır.

1994: Hukuk ve Yönetim Adamı Olarak Osmanlı Devleti’nde Kadı

1996: Türkiye Yönetim Tarihine Giriş

2000: Osmanlı Aile Yapısı

2001: Tarihin Hudutlarına Yolculuk

2001: Osmanlı İmparatorluğu’nda İktisadî ve Toplumsal Değişim

2002: Osmanlı Mirasından Cumhuriyet Türkiyesi’ne (Taha Akyol ile birlikte)

2004: Osmanlı Barışı

2005: Barış Köprüleri: Dünya’ya Açılan Türk Okulları

2006: Osmanlı’yı Yine Keşfetmek-1

2006: Kırk Ambar Sohbetleri

2006: Osmanlı’yı Tekrar Keşfetmek-2

2007: Eski Dünya Seyahatnames

2007: Yahudilik Tarihi, Ahmet Almaz ile 2007 Nokta Kitap

2007: Avrupa ve Biz

2007: Batılılaşma Yolunda

2007: Osmanlı’yı Yine Keşfetmek-3

2007: Yer ve Olaylarıyla Topkapı Sarayı

2008: Osmanlı Sarayında Hayat

2008: Tarihimiz ve Biz

2008: Tarihin İzinde

2009: Tarihin Işığında

2010: Türkiye’nin Yakın Tarihi

2011: Defterimden Portreler

2011: Tarihin Gölgesinde

2012: Yakın Tarihin Gerçekleri

2012: Cumhuriyetin Birinci Yüzyılı 1923-2023

2013: İlber Ortaylı Seyahatnamesi

2014: İmparatorluğun Son Nefesi,

2014: Eski Dünya Seyahatnamesi

2015: Türklerin Tarihi, Orta Asya’nın Bozkırlarından Avrupa’nın Kapılarına,

2016: Türklerin Tarihi, Anadolu’nun Bozkırlarından Avrupa’nın İçlerine

2016: İttihat ve Terakki

2016: Hukuk ve Yönetim Adamı Olarak Osmanlı Devletinde Kadı

2016: Osmanlı’ya Bakmak Osmanlı Çağdaşlaşması

2016: İstanbul’dan Sayfalar

2017: Türklerin Altın Çağı

2017: Tarihe İstikamet Veren 100 Lider

2018: Gazi Mustafa Kemal Atatürk

2019: Bir Ömür Nasıl Yaşanır?

2020: Türklerin Tarihi

2021: Yakın Tarihin Gerçekleri

2022: İnsan Geleceğini Nasıl Kurar?

2022: Türklerin Tarihi 2, Kronik Kitap

2023: 1923 Cumhuriyetin Birinci Yüzyılı 2023

2024: Avrupa ve Biz – Geçmişten Günümüze

2025: Fatih Sultan Mehmed: Doğunun ve Batının Efendisi

2025: Cumhuriyet’in Birinci Sabahı, Gökçe Akgül ve Şermin Yaşar ile birlikte

2025: Kuruluş: Cumhuriyet’e Giden Yol

İLBER ORTAYLI KAÇ LİSAN BİLİYOR?

İlber Ortaylı; ileri derecede Almanca, Fransızca, İngilizce, İtalyanca, Rusça ve Farsça bilmekteydi. Ayrıyeten Latince, İbranice, Antik Yunanca ve Slav lisanlarına de hakimiyetiyle tanınırdı.

İLBER ORTAYLI EVLİ Mİ, ÇOCUĞU VAR MI?

İlber Ortaylı, 1981 yılında Ayşe Özdolay ile evlendi ve bu evlilikten Tuna isminde bir kızı dünyaya geldi. Çift 1999 yılında yollarını ayırdı.

ÖLÜMÜ

6 gündür ağır bakımda tedavi gören tarihçi Prof. Dr. İlber Ortaylı tedavi gördüğü hastanede hayatını kaybetti. Diyabet hastası olan ve böbrek rahatsızlığından ötürü haftada 3 gün diyalize girdiği öğrenilen İlber Ortaylı, bağışıklık sistemiyle ilgili de tedavi görüyordu. Ortaylı, rahatsızlıklarının tekrar nüksetmesi üzerine hastaneye kaldırılmıştı. Bir müddettir ağır bakımda tedavi altında olan tarihçi ve müellif Prof. Dr. İlber Ortaylı ömrünü yitirdi.