Çobanlıktan UNESCO’ya uzanan sıra dışı hayat: Hayri Dev’in bilinmeyen öyküsü

Türkiye’nin lokal müzik kültürünü milletlerarası alanda tanıtan isimlerden biri olan Hayri Dev, bilhassa Teke Yöresi ezgileri ve üç telli cura geleneğiyle hafızalara kazındı. Okuma yazmayı askerde öğrenen, yıllarca çobanlık yapan ve köy düğünlerinde saz çalarak geçimini sağlayan Dev, ilerleyen yıllarda Avrupa’da konser veren kültürel bir simgeye dönüştü. Mütevazı ömrü ve doğal müzik anlayışıyla dikkat çeken sanatçı, halk müziğinin yaşayan hafızası olarak görüldü.

HAYRİ DEV KİMDİR?

Hayri Dev, 1933 yılında Denizli’nin Çameli ilçesine bağlı Gökçeyaka köyünde doğdu. Küçük yaşlardan itibaren yöresel müzikle iç içe büyüyen Dev, dedesinin yönlendirmesiyle üç telli cura çalmayı öğrendi. Bölgedeki aşıkların ve türkü geleneğinin tesiriyle müziğe yönelen sanatçı, bilhassa Teke Yöresi’nin özgün ezgilerini yaşatan en değerli isimlerden biri haline geldi.

ÇOBANLIKTAN SAHNELERE UZANAN YAŞAM

Hayri Dev’in hayatı uzun yıllar boyunca kırsal hayatın içinde geçti. Çobanlık yapan Dev, düğünlerde saz çalıp türkü söyleyerek geçimini sağladı. Okuma yazmayı ise askerlik devrinde öğrendi. Klâsik Anadolu müziğini doğal haliyle icra eden sanatçı, vakitle sırf kendi yöresinde değil, Türkiye genelinde de tanınmaya başladı.

HAYRİ DEV NASIL KEŞFEDİLDİ?

Hayri Dev’in hayatındaki kırılma noktalarından biri, Fransız etnomüzikolog Jerome Cler ile tanışması oldu. Teke Yöresi kültürü üzerine araştırmalar yapan Cler, Hayri Dev’in müziğinden etkilenerek onu Avrupa’ya davet etti. Bu gelişmenin akabinde Dev, Fransa, Almanya, Hollanda ve Belçika’da konserler verdi. Strasbourg Marc Bloch Üniversitesi ve Brüksel’deki sanat etkinliklerinde sahne alan sanatçı, Anadolu’nun lokal müziğini memleketler arası platformlara taşıdı.

UNESCO TARAFINDAN “YAŞAYAN İNSAN HAZİNESİ” SEÇİLDİ

Hayri Dev, çaldığı üç telli cura ve çam düdüğüyle klasik müzik kültürünü yaşattığı gerekçesiyle 2008 yılında UNESCO tarafından “Yaşayan İnsan Hazinesi Kültürel Miras Taşıyıcısı” ilan edildi. Bu unvan, klasik kültürün gelecek jenerasyonlara aktarılmasında kıymetli rol oynayan şahıslara veriliyor.

UNESCO kayıtlarında Hayri Dev’in bilhassa Çameli yöresine has üç telli cura ve çam düdüğü üretimi ile icrasında ustalaştığı vurgulandı.

HAYRİ DEV’İN MÜZİĞİ NEDEN KIYMETLİYDİ?

Hayri Dev’i farklı kılan en değerli özelliklerden biri, klasik halk müziğini akademik ya da ticari dertlerden uzak halde yaşatması oldu. Doğal icrası, mahallî ağızla söylediği türküler ve özgün çalma tekniği, onu halk müziği araştırmacıları açısından değerli bir kaynak haline getirdi.

Sanatçının ömrü ve müziği çeşitli belgesellere husus olurken, birçok üniversitede örnek çalışma olarak incelendi. Anadolu’nun kelamlı kültür geleneğini taşıyan kıymetli isimlerden biri olarak kabul edilen Dev, bilhassa Teke Yöresi müziğinin sembol isimleri ortasında gösterildi.

HAYRİ DEV NE VAKİT ÖLDÜ?

Bir müddettir sıhhat sıkıntıları yaşayan Hayri Dev, 18 Temmuz 2018’de tedavi gördüğü hastanede 85 yaşında ömrünü yitirdi. Sanatkarın vefatı, halk müziği dünyasında büyük keder yarattı. Denizli’nin Çameli ilçesinde düzenlenen cenaze merasimine çok sayıda sanatçı, siyasetçi ve yurttaş katıldı.

ARDINDA KÜLTÜREL BİR MİRAS BIRAKTI

Hayri Dev’in akabinde düzenlenen anma programlarında sanatkarın türküleri çocukları ve torunları tarafından seslendirildi. Çameli’nde ismine kültür merkezi açılan Dev’in mirası, öğrencileri ve yöre sanatkarları tarafından yaşatılmaya devam ediyor.