7 Yaşında kararan dünyasından Türkiye’yi aydınlatan bir ışık doğdu: Aşık Veysel Şatıroğlu

“Anadolu’nun sesi” olarak kabul edilen usta ozan, hayatı boyunca yoksulluk ve çabayı sazına ve kelamlarına yansıttı.

AŞIK VEYSEL KİMDİR?

Unutulmaz sanatçı, Gülizar ve Ahmet Şatıroğlu çiftinin çocuğu olarak, 25 Ekim 1894’te Sivas’ın Şarkışla ilçesi Sivrialan köyünde dünyaya geldi.

Aşıklık geleneğinin değerli temsilcilerinden biri olan ve soyu Horasan Türkmenlerine dayanan Şatıroğlu, hayatının büyük kısmını Sivrialan’da, şiddetli ömür şartlarında geçirdi.

İki kız kardeşi çiçek hastalığına yakalanarak hayatını yitiren Aşık Veysel, tıpkı hastalık nedeniyle 7 yaşında sol gözünü kaybetti.

Bir gün inek sağan babasının yanına giden halk ozanı, aksi bir hareketten ürken öküzün boynuzunun sağ gözüne girmesiyle büsbütün görme engelli oldu. Geçimini zahmetle sağlayan ailesi, Aşık Veysel’in gözlerini tedavi ettiremedi.

AŞIK VEYSEL’İN SANAT YAŞAMI

Unutulmaz sanatçı, 1969’da Erdoğan Alkan ile hayatı hakkında yaptığı röportajda, “Kendi dünyanda eşyaya ve beşere bir hal veriyor musun?” sorusuna şöyle cevap vermişti:

“Veremiyorum. Sebebi ise? Aşık Hüseyin şöyle demiş, ‘İnsan kısım kısım, yer damar damar. İnsanların hepsi bir renkte, bir ölçüde değil ki ona nazaran bir karara varayım’.”

Sanatçı, tabiata ve beşere bakışını da şu sözlerle lisana getirmişti:

“Ben öldükten sonra üzerimde otlar bitsin, çiçekler açsın, taş kapatır, çimento kapatır, hiç kimse istifade edemez. Yalnız benim toprağım da milletime hizmet etsin. Oradaki biten otlardan koyun yesin, et olsun. Kuzu yesin, süt olsun. Arı yesin, arı götürsün, bal olsun. Ben orada taşın altında yatmakla bir istifadem yok. Fikrim bu.”

Halk ozanları ve aşıklık geleneğiyle tanınan Emlek yöresindeki Sivrialan’a sık sık aşıklar gelir, sohbet, muhabbet eder ve cem yapardı. Şimdi çocukken bu toplantılara katılan Şatıroğlu, aşıklardan deyişler dinleyip onların paylaştığı bilgilerden faydalandı.

Oğlunun şiire, saza ve kelama merakını fark eden Ahmet Şatıroğlu, Aşık Veysel’e özel bir bağlama yaptırdı.

Aşık Veysel, babasının da teşvikiyle birinci saz derslerini köyün saz ustalarından Çamşıhlı Ali ve Molla Hüseyin’den aldı. Gitgide daha güzel bağlama çalan sanatçı, Pir Sultan Abdal, Karacaoğlan, Yunus Emre ve Aşık Agahi üzere birçok usta ismin yapıtlarını yorumladı.

AŞIK VEYSEL’İN ÖZEL YAŞAMI

İlk evliliğini 1919’da Esma Hanım ile yapan Aşık Veysel’in bu evlilikten bir kızı, bir de oğlu oldu. Oğlu şimdi 10 günlükken, kızı da 2 yaşındayken hayatını kaybetti. Usta sanatçı, kızı şimdi 6 aylıkken, eşi Esma Hanım tarafından terk edildi. Aşık Veysel’in annesi Gülizar Hanım, Şubat 1921’de, babası ise annesinden 8 ay sonra hayatını yitirdi.

Unutulmaz halk ozanı, bir periyot Sivas Zara etrafındaki köylerde 3 ay kadar kaldı. O süreçte Hafik ilçesi Karayaprak köyündeki Yalıncak Baba Tekkesi’ne uğrayan Şatıroğlu, tekkenin paklığını yapan Gülizar Hanım ile 1928’de evlendi.

Usta ozanın bu evlilikten de Zöhre, Ahmet, Hüseyin, Menekşe, Bahri, Akıllına ve Hayriye isimlerini verdiği 7 çocuğu dünyaya geldi. Çocuklarından Hüseyin birkaç aylıkken hayatını kaybetti. Ozanın büyük oğlu Ahmet Şatıroğlu, 2018’de 84 yaşındayken, büyük kızı Zöhre Başer 2020’de 85 yaşında, Bahri Şatıroğlu ise 2021’de yaşama veda etti.

AŞIK VEYSEL’İN ESERLERİ

Aşıklık geleneğinin değerli temsilcilerinden olan sanatçı, “Uzun İnce Bir Yoldayım”, “Dostlar Beni Hatırlasın”, “Güzelliğin On Para Etmez”, “Atatürk’e Ağıt”, “Beni Hor Görme”, “Beş Günlük Dünya”, “Derdimi Dökersem Derin Dereye”, “Kahpe Felek” ve “Kara Toprak” üzere yapıtları Türk müziğine miras bıraktı.

Sivas’ta öğretmenlik ve Milli Eğitim Müdürlüğü vazifelerinde bulunan şair ve oyun muharriri Ahmet Kutsi Tecer’in 1931’de organize ettiği “Sivas Halk Şairleri Bayramı”na katılan Aşık Veysel, aktiflikte gerçekleşen yarışta birinci geldi.

Sanatçı, 1933’e kadar usta ozanların şiirlerini seslendirdi, bu tarihten sonra ise kaleme aldığı şiirleri besteleyerek müzikseverlerin beğenisine sundu.

ATATÜRK’Ü GÖRMEK İÇİN 3 AY YÜRÜDÜ

Ömrü yoksulluk ve uğraşla geçen Aşık Veysel, Cumhuriyet’in 10. yılı için yazdığı destanın yayımlanması ve Sivas Aşıklar Bayramı’ndaki başarısıyla dikkati çekti. “Atatürk’tür Türkiye’nin ihyası/Kurtardı vatanı düşmanımızdan” dizeleriyle başlayan şiiri Atatürk’e okumak emeliyle bir arkadaşıyla 3 ay yürüyerek Ankara’ya ulaşan ozan, Hakimiyeti Ulusala Gazetesi’ne ulaştı fakat Mustafa Kemal Atatürk ile görüşemedi.

Veysel, 1933’ten itibaren Cört İbrahim ile Türkiye’yi dolaşmaya başladı. Bu süreç 1940’a kadar devam etti ve Cört İbrahim’in yerini oğlu küçük Veysel aldı. Bir müddet sonra İstanbul’a gidip plak da dolduran Veysel, radyo konserleri verdi.

Usta ozan, oğlu Hüseyin’in vefatından sonra öbür oğlu Ahmet ile evvel Erzurum’u, akabinde Erzincan, Malatya, Kahramanmaraş, Adıyaman ve Ankara’yı dolaştı.

Halk ozanı, 1941’de Adapazarı Arifiye Köy Enstitüsü, 1942’de Hasanoğlan Köy Enstitüsü, 1943’te Eskişehir Çifteler Köy Enstitüsü, 1944’te Kastamonu Gölköy Enstitüsü, 1945’te Yıldızeli Pamukpınar Köy Enstitüsü, 1946’da ise Samsun Ladik Akpınar Köy Enstitüsünde çalıştı.

Şatıroğlu, “Toprak” isimli unutulmaz yapıtını, Çifteler Köy Enstitüsünde iken kaleme aldı ve türkü olarak besteledi.

Balıkesir, Erzurum, Malatya, Kırklareli ve Adana’da da köy enstitülerinde konserler veren sanatçı, böylelikle binlerce gence bağlama dinletti.

Çiftçiliğin yanında bahçe işleriyle de uğraşan Aşık Veysel, köydeki birinci meyve ağaçlarını yetiştirerek köylülere örnek oldu. 1950’den sonra ünü tüm Türkiye’ye yayılan usta ozan için 13 Mayıs 1952’de jübile yapıldı. Halkın salonu tıklım tıklım doldurduğu jübilede Ahmet Kutsi Tecer, Bedri Rahmi Eyüboğlu, Eflatun Cem Güney ve Behçet Kemal Çağlar birer konuşma yaptı.

Saz şiiri geleneğinin büyük ustalarından biri olarak hafızalara kazındı

Şiirlerinde insan sevgisi, müsamaha ve birlik temalarını işleyen sanatçı, “Kürt’ü Türk’ü ne Çerkez’i/Hep Adem’in oğlu kızı” dizeleriyle kardeşlik vurgusu yaptı.

Aşık Veysel Şatıroğlu, 1950’de senaryosunu Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun yazdığı, Metin Erksan’ın yönettiği “Karanlık Dünya” isimli sinemanın son kısmında rol aldı.

Yunus Emre’den etkilenen ozan, Türk edebiyatının ve saz şiiri geleneğinin büyük ustalarından biri olarak hafızalara kazındı.

Türkiye Büyük Millet Meclisi, ana lisan ve ulusal birliğe yaptığı hizmetlerden dolayı 1965’te özel kanunla sanatkara 500 lira aylık bağladı.

‘AŞIK VEYSEL YILI’

Aşık Veysel, akciğer kanseri nedeniyle 21 Mart 1973’te Sivrialan’da hayatını kaybetti, vasiyeti üzerine cenazesi köyüne defnedildi. Sanatkarın meskeni, Kültür ve Turizm Bakanlığınca müze olarak düzenlendi.

Eserlerinde “Veysel”, “Sefil Veysel” ve “Veysel Şatır” mahlaslarını kullanan sanatçı, biri hariç bütün şiirlerini dörtlüklerle aktardı. “Sazımdan Sesler” ile “Dostlar Beni Hatırlasın” isimli şiir kitapları bulunan ozanın tüm yapıtları, 1984’te “Bütün Şiirleri” kitabında okuyucuya sunuldu.

Ozanın yapıtları pek çok sanatçı tarafından tekrar yorumlanırken, birçok yabancı sanatkarın da dikkatini çekti. ABD’li elektrogitar virtüözü Joe Satriani, 2008’de çıkardığı albümde “Aşık Veysel” isimli, kendi bestelediği enstrümantal bir yapıta yer verdi.

Aşık Veysel, 2022’de “Vefa” kategorisinde Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülü’ne layık görüldü. Aralık 2022’de yayımlanan Cumhurbaşkanlığı genelgesiyle vefatının 50. yılı nedeniyle 2023, Türkiye’de “Aşık Veysel Yılı” olarak kutlandı.

Sanatçının yapıtları, ortadan geçen yıllara karşın Türkiye’de farklı jenerasyonlar tarafından dinlenmeye devam ederken, insan sevgisi, tabiat ile kurduğu bağ ve sade anlatımı, onu sadece bir halk ozanı değil üniversal bir paha haline getirdi.